artikel
Onderwijs staat nooit los van de wereld.
Het is erdoor gevormd en vormt haar tegelijkertijd mee. Dat maakt onderwijs tot een morele en pedagogische praktijk, waarin vragen over kennis, verantwoordelijkheid, samenleven en toekomst voortdurend samenkomen.
In mijn werk als docent, maker en als onderwijsmens ben ik steeds opnieuw op zoek naar manieren om die vragen niet te versmallen tot oplossingen of interventies, maar ze open te houden. Niet om besluiteloos te blijven, maar om zorgvuldig te kunnen handelen. Om ruimte te laten voor wat zich nog niet aandient, en tegelijk verantwoordelijkheid te nemen voor wat nodig is.
Waarde(n)vol innoveren is een betekenisvolle manier van innoveren in onderwijs.
Wat is waarde(n)vol innoveren?
De innovator maakt zelf deel uit van de innovatie… is niet meer degene die de oplossing komt bieden voor een probleem dat zich vooraf laat definiëren vanuit de gedachte van beheersbaarheid en controle, maar iemand die ruimte probeert te maken voor verwondering, emergentie en nieuwe inzichten binnen onderwijsorganisaties.
Waarde(n)vol innoveren is een manier om een onderwijsinnovatie te starten, die bijdraagt aan onderwijs dat deugt en deugd doet. Het doel van deze manier van innoveren is gestalte geven aan betekenisvolle praktijken.
Daarbij gaat het niet alleen om de wijze waarop de innovatie gestalte krijgt, maar ook om het vormingswerk van de innovator zelf als professional. Hoe ben je als innovator vanuit je eigen bestaansgeschiedenis verbonden met je onderwijspraktijk en waar loop je tegenaan in de omgeving waarin je werkt? De innovator maakt zelf onderdeel uit van hetgeen veranderd en vernieuwd wordt.
Wie ben ik? En wie wil ik zijn als professional?
Wat je doet als professional is niet waarde(n)vrij. De ontwikkeling van jezelf als professional begint met wat voor jou van waarde is gebleken, met je eigen levensverhaal. Dit verhaal laat zien wat je anderen wil meegeven of waar je hen juist voor wil behoeden. Kanamori noemt deze ervaringen bronervaringen. Het zijn ervaringen, die diepe indruk maken en tot levenslessen leiden.
‘Iedere structuur maar een toevalligheid, een tijdelijk frame, ook in een schoolorganisatie. Dat het zo is betekent niet dat het zo moet blijven. Want als je er niet aan blijft sleutelen verstart dat systeem steeds verder. Dan drijf je eerder af van de bedoeling dan dat je ernaartoe beweegt. Een waarde(n)volle innovatie brengt je dichter bij de bedoeling van onderwijs.’
Mensen hebben behoefte aan structuur. Kijk maar naar onze botten. Zonder hen zouden we niet kunnen staan of lopen. Ze beschermen onze vitale organen en de weke delen. Maar aan de buitenkant zijn we zacht. Onze structuur zit van binnen. Zo doen we dat ook in organisaties. Wij verinnerlijken structuur. Daarom kunnen we structuur ook alleen veranderen als we ‘naar binnen trekken’. Wat heeft ons bewogen om deze afspraken te maken? Helpen ze ons nog steeds of staan ze onze doelen in de weg? Op welke punten zijn ze toe aan verandering, verachting, verruiming? De meeste structuren zijn een teveel van iets goeds. Dat laatste willen we graag behouden.
Bij waarde(n)vol innoveren morrel je altijd aan de structuur in een organisatie.
Maar al te vaak bepaalt het systeem wat goed is. Het is als het ware een eigen leven gaan leiden, ontzield, ontdaan van haar menselijkheid. Dat is jammer, want in de ziel huist ons innerlijk weten, onze intuïtie over wat goed is om te doen. Iedere volwassene wil een beter toekomst voor haar kinderen. Betekenisvolle ontmoetingen kunnen bevlogenheid aanwakkeren en echte vernieuwing in gang zetten.
Waarde(n)vol innoveren geeft vertrouwen terug en bevlogenheid van mensen.
